w zgodzie z naturą

O serwisie

Witamy serdecznie i dziękujemy za odiwedzenie naszej witryny. Spróbujemy rozwijać ten serwis prezentując nowinki i nowości ze świata bio-, eko- i wprost z natury



Agenda 21 - i co dalej?

Wydawnictwo Agenda 21 było zbiorem zaleceń dla poszczególnych krajów, które zostało przyjęte i udostępnione szerokiemu gremium po szczycie Ziemi w Rio w 1992 roku. Na wspomnianym szczycie zauważono dużą potrzebę zmian, ponieważ dotychczasowy sposób prowadzenia działań przez poszczególne gospodarki okazał się zgubny dla klimatu. Czy coś z tych zaleceń zostało zrealizowanych? Warto, aby każdy czytelnik uświadomił sobie jak niewiele wnoszą pisma i zalecenia w przypadku, gdy w grę wchodzi duży biznes i wielkie pieniądze.

Na końcu artykuły zamieszczam link, z któgo można pobrać sprawozdanie dotyczące realizacji zaleceń  Agendy 21.

AGENDA 21 - SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI w latach 1992-2000. Wydanie IV, Rzeczpospolita Polska Praca zbiorowa pod redakcją Tomasza Podgajniaka, Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska na zlecenie Ministerstwa Środowiska Warszawa, październik 2000, stron 190, 48 tabel, 21 wykresów, 2 rysunki, 22 fotografie oraz 16 plansz kolorowych. Zdjęcia na okładce i w tekście - Piotr Fogel.

Raport... zawiera informacje o realizacji przez Polskę w latach 1992-2000 zaleceń zawartych w 40 rozdziałach AGENDY 21, tj. Globalnego programu działań, przyjętego na II konferencji Narodów Zjednoczonych w Rio de Janeiro nt. "Środowisko i Rozwój" w czerwcu 1992 r. To już czwarta edycja i jak podają redaktorzy, zamykająca tę serię wydawnictw. Stąd omawiany Raport... podsumowuje dekadę dokonań Polski w dziedzinie wdrażania idei trwałego i zrównoważonego rozwoju. Pierwsza z 1997 r., jako sprawozdanie z realizacji wspomnianych dokonań w latach 1992-1996, (patrz J. Stochlak 1997 "Przyroda Polska" 9/97) prezentowana była przez delegację polską na Sesji Zgromadzenia Ogólnego NZ-RIO plus 5 w czerwcu 1997 r. w Nowym Jorku. Podsumowanie realizacji zasad uchwalonych podczas "Szczytu Ziemi" (1992) za upływające 10-lecie ma się odbyć w Johanesburgu w 2002 r., a poprzedzone zostanie ogólnopolską konferencją, dla której omawiany Raport... stanowi podstawowy materiał.

AGENDĘ 21 tworzą: wprowadzenie - rozdział "Polska u progu XXI wieku" oraz sprawozdanie z realizacji zaleceń AGENDY 21, podzielone na cztery części, odpowiadające realizacji kolejnych rozdziałów, a mianowicie:

Część I. Zagadnienia socjalne i ekonomiczne - rozdz. 2 - 8

Cz. II. Ochrona i zarządzanie zasobami naturalnymi w celu zapewnienia trwałego i zrównoważonego rozwoju - rozdz. 9 - 22

Cz. III. Wzmacnianie roli głównych grup społecznych i organizacji - rozdz. 23 - 33

Cz. IV. Możliwości realizacyjne - rozdz. 33 - 40

Dokument uzupełniają: bibliografia (91 pozycja) oraz spis oficjalnych dokumentów i aktów prawnych (34 poz.) i skrótów (94 poz.). Układ zasadniczej części pracy nawiązuje do treści zadań AGENDY 21 zawartych w obszernym tłumaczeniu na język polski "Dokumentów końcowych konferencji Narodów Zjednoczonych "Środowisko i Rozwój" Rio de Janeiro, 3 - 14 czerwca 1992 r. Szczyt Ziemi IOŚ Warszawa 1993 (ostatnie wyd. 1998, (ss. 19 - 555), chociaż nie wymieniono tej pracy w sprawie dokumentów).

Układ treści kolejnych części i rozdziałów jest podobny: tytuł rozdziału, najczęściej zgodny z tłumaczeniem polskim, cytowanych wyżej "Dokumentów końcowych ...." (chociaż zmieniono tytuły rozdz. 8 i 22 oraz częściowo rozdz. 20 i 37). Dalej treść zadania ilustrowane (głównie w cz. I i II) tabelami, wykresami, bądź fotografiami czarno-białymi nie najlepszej jakości: na stronie z tytułem rozdziału z lewej strony wymienione są śródtytuły, wielokrotnie zmienione w stosunku do cytowanych "Dokumentów .... np. w rozdz. 9; 10; 11; 12; 14; 16 i 20-21 i 40 bądź opuszczone w rozdz. 35 i 38; błędy literowe zauważono w podtytułach rozdz. 18 i rozdz. 34.

W stosunku do poprzednich wydań pracę przepracowano i wzbogacono, co w szczególności odnosi się do wprowadzenia, rozdz. Polska na progu XXI w. oraz do rozdziałów: 7. Promowanie trwałego i zrównoważonego rozwoju osiedli ludzkich (chociaż szkoda, iż usunięto z niego informacje o opracowaniach Lokalnej Agendy 21 w różnych miastach polskich); 9 - Ochrona atmosfery (w nim opuszczono część dot. zapobieganiu zmniejszaniu się ilości ozonu w stratosferze oraz przeciwdziałania transgranicznym zanieczyszczeniom atmosfery) z bogatą ilustracją (6 tab., 6 wykr., 2 fot.); 15 - Ochrona różnorodności biologicznej; 16 - Bezpieczne dla środowiska stosowanie biotechnologii; 33 - Środki i mechanizmy finansowania; 35 - Nauka dla trwałego i zrównoważonego rozwoju; 36 - Promowanie nauczania, kształtowania świadomości społecznej i szkolenia w zakresie trwałego i zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska; 38 - Działania na rzecz zrównoważonego i trwałego rozwoju na forum międzynarodowych organizacji (szkoda, że treść doprowadzono jedynie do początku 1999 r.).

Wprowadzenie zawiera zwartą historię polskich doświadczeń w adaptacji idei i zasad zrównoważonego rozwoju od 1989 do przedłożenia Sejmowi RP przez Rząd w czerwcu 2000 r. Drugiej Polityki Ekologicznej Państwa z uwypukleniem najważniejszych kierunków tego dokumentu. Syntetyczny charakter posiada rozdz. Polska na progu XXI w., w którym obok prezentacji o zmianach społeczno-gospodarczych w Polsce w latach 1989 - 2000 na tle dostosowania się Polski do wypełnienia 27 zasad z Deklaracji z Rio w sprawie środowiska i rozwoju na przykładach kilkunastu z nich, przedstawiono charakterystykę stosunków geograficzno-społecznych z uwzględnieniem zmian i dokonań wybranych komponentów ochrony środowiska w latach 1992 - 1999 często sięgając do danych z lat 80-tych, jako poziom odniesienia. Omawiane sprawozdanie z realizacji zaleceń Agendy 21, zdaniem autorów, zostało pomyślane, "jako prezentacja swoistego bilansu otwarcia u progu nadchodzącego stulecia i trzeciego tysiąclecia".

Omawiany Raport ... stanowi pierwszą syntezę stanu środowiska po gruntownych zmianach wprowadzonych przez reformę administracji publicznej, która weszła w życie 1 stycznia 1999 r. Fakt ten nie znalazł specjalnego odzwierciedlenia w pracy, z wyjątkiem ogólnych stwierdzeń dotyczących zmian strukturalnych służb ochrony środowiska zresztą nie zawsze precyzyjnych.

Wg nowego regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Środowiska, obowiązującego od 31 lipca 2000 r. Minister Środowiska wykonuje zadania naczelnego organu administracji rządowej w zakresie geologii przy pomocy Głównego Geologa Kraju oraz w zakresie ochrony przyrody - Głównego Konserwatora Przyrody. Nadzoruje Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, który jest centralnym organem administracji rządowej powołanym do kontroli przestrzegania przepisów o ochronie środowiska oraz badania stanu środowiska. Współpracuje z NFOŚiGW i nadzoruje jego działalność. Minister Środowiska, jest przewodniczącym Głównego Komitetu Przeciwpowodziowego. Jednostki organizacyjne podległe lub nadzorowane przez Ministra Środowiska to: Biuro Gospodarki Wodnej (od 22 lutego 2000 r.); Biuro Programu Oceny Skutków Działań w Środowisku; Centralny Ośrodek Doskonalenia Kadr Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Dębem; Główny Inspektor Ochrony Środowiska (którego minister nadzoruje), Krajowy Zarząd Parków Narodowych (nadzór ministra poprzez Głównego Konserwatora Przyrody, w tym również nad dyrektorami parków narodowych); Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (minister z nim współpracuje i nadzoruje jego działalność); Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe w Warszawie (nadzór ministra); Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej (od 1.01.2000 r.); Zakład Budżetowy Budownictwa Wodnego w Puławach oraz pięć (a nie sześć s. 150) instytutów resortowych.

W nowej strukturze Ministerstwa Środowiska nie występuje Rada Leśnictwa, Rada Gospodarki Wodnej (s. 14) podobnie jak nie istnieje Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej lecz Biuro Gospodarki Wodnej. Organem ustawodawczym jest Sejmik województwa a nie Wojewódzki Sejmik Samorządowy (s. 14). Brak zwrócenia uwagi na zmiany spowodowane reformą z 1998 r. należy uznać za mankament pracy.

Raport ... ukazał się w okresie gruntownej zmiany polskiego prawa ochrony środowiska m.in. związanej z dostosowaniem go do przepisów Unii Europejskiej. 27 kwietnia 2001 r. Sejm RP uchwalił ustawę - Prawo ochrony środowiska - uważanej za polską konstytucję ekologiczną oraz ustawę o odpadach, uwzględniających najważniejsze dyrektywy środowiskowe UE. W okresie po październiku 2000 (data stanu prawnego Raportu .... do czerwca 2001 r. (udostępnienie książki czytelnikom) - Sejm RP uchwalił ponad 20 nowych ustaw i znowelizował sześć ustaw z pakietu ekologicznego oraz pośrednio nawiązujących do spraw ochrony środowiska. powodując nie aktualność części tekstu, która wobec tego ma przyczynę obiektywną.

Inaczej przedstawia się sprawa pewnych mankamentów i błędów, które zauważono w Raporcie... Najpoważniejszym jest nieprzestrzeganie zasady prezentacji komponentów środowiska w samych okresach. Zmiany dla ich większości podano w latach 1992 - 1998, ale część z nich np. dotyczących ochrony atmosfery zawiera dane z lat 1990-97 (tab. 9.2) bądź 1990-98 (tab. 9.3), 1990-97 (tab. 9.4) lub 1990-98 (tab. 9.6) czy 1988-1998 (wykres 9.3). Z kolei dane dotyczące rybołówstwa dochodzą z lat 1995-99 (tab. 17.1) i 1994-98 (tab. 17.2); podobną różnorodność prezentują dane związane z ochroną jakości i wykorzystania zasobów wód śródlądowych z lat 1992-99 (tab. 18.1; 18.6; 18.7 i 18.8), lat 1992-98 (tab. 18.2 i 18.3), lat 1992-07 (tab. 18.4) czy wreszcie z lat 1996-98 (tab. 18.5); dotyczy to również rozdz. 33. Ujednolicenie tych tabel wydaje się bezdyskusyjne. Na pewno lepiej byłaby odebrana bogatsza bibliografia, w której brakuje wielu ważnych prac z lat 1998-2000, w tym również z Biblioteki Monitoringu Środowiska.

Ewidentną pomyłką jest cytowanie wśród oficjalnych dokumentów i aktów prawnych ustaw z 6 kwietnia 1995 r., które są rozporządzeniami MOŚZNiL o ochronie gatunkowej zwierząt (Dz. U. 95. 13.61) oraz roślin (Dz. U. 95. 41.214); podobnie należy traktować błąd w tytule ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska (s. 186 oraz na s. 70) czy Komisji Sejmowej Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (s. 70), złą datę w ustawie o zagospodarowaniu przestrzennym oraz nie podanie tekstów jednolitych kilku ustaw (np. o działach adm. rządowej, o lasach, o zagospodarowaniu przestrzennym, Prawo budowlane) jak również cytowanie nieaktualnych rozporządzeń (s. 49). Wg stanu na 1.01.2000 r. w Polsce było 880 (a nie 875 s. 62) miast. Lista oficjalnych dokumentów powinna być na pewno bogatsza.

AGENDA 21 w Polsce stanowi ważny dokument, który potwierdza dokonania naszego kraju w ostatniej dekadzie XX wieku i poważne traktowanie przez polskie społeczeństwo i rząd zaleceń "Szczytu Ziemi" z 1992 r. Analiza dokonań w sprawach ochrony środowiska w okresie 12 lat transformacji, pozwala autorom sformułować tezę, że Polska nie należy już do krajów o wysokiej presji na środowisko i może już dzisiaj zostać zaliczona do grupy krajów kształtujących zrównoważony i trwały rozwój w skali globalnej, które zbudowały niezbędne dla tego celu podstawy prawne, instytucjonalne i techniczne.

Po niezbędnych poprawkach i uzupełnieniach Raport ... należy udostępnić szerokim gremiom odbiorców.

AGENDA 21 - pdf